Oost-West Europa
Beschaving
Het gewicht van de geschiedenis is zwaar, zeker voor Europa. De (post)christelijke cultuur kan de naam ‘beschaving’ nauwelijks dragen. Eeuwen van Ideologische strijd, oorlogsgeweld en genocides. Perioden van vernietiging en creatie volgden elkaar op, met de 20e eeuw als een dieptreurig dieptepunt. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werden alle grote beslissingen genomen door de VS en de nieuwe grootmacht: de Sovjet-Unie. De kiemen van toekomstige problemen waren reeds aanwezig.
West-Europa moest zich plooien naar Amerikaanse belangen, in ruil voor kredieten en wederopbouw, terwijl de Sovjets de Oost-Europese helft inlijfden.
Met de oprichting van de Verenigde Naties, in oktober 1945, werd de machtspolitieke situatie bevroren. Elk lid van de Veiligheidsraad kreeg vetorecht en dat maakte die raad vaak machteloos om het internationale recht toe te passen. Democratie en mensenrechten werden met de mond beleden en veelal met de voeten getreden en dat is anno nu niet anders. Niet het recht regeert maar de economische en/of militaire macht.
Het moreel verheven Europa nam zijn idealen voor realiteit, zo ook Nederland. In het boekje ‘De kernwaarden van de Nederlandse samenleving (Ministerie SWS, 2014) lees ik over vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit als ‘onze top drie gedeelde kernwaarden’. Er staan veel mooie woorden in over de democratie en rechtsstaat maar de praktijk is weerbarstig. Inmiddels weten we dat onder ons laagje beschaving veel ballast schuilt en de illusie van maakbaarheid op alle fronten tot teleurstelling leidt.
De beschaving [Oost-West]
Oost Europa anno 2019 ziet het Westen niet langer als voorbeeld en kiest een eigen, nationalistische koers. In Polen en Hongarije zijn autoritaire regeringen aan de macht gekomen. Polen is bezig een confessionele staat te worden; de katholieke Kerk werkt nauw samen met politiek en staat.
Beschaving
Wat de mens onderscheidt van andere levensvormen is dat hij/zij behept is met het intellectuele vermogen. Dit biedt de mens de
mogelijkheid tot overdenking, het maken van onderscheid en het communiceren via de taal. Doch kan het intellect beneveld worden
door de nog ongecultiveerde instincten en levenspatronen die de mens in zijn onbewuste in zich draagt. Als de rede verlicht wordt
door het Licht van Bewustzijn, beschikt men over grote intelligentie, intuïtie en wijsheid.
Onverlicht wordt de rede gedomineerd door onbewuste neigingen [als begeerte, lust, twijfel, eigen gelijkheid] alsook door
instincten als overlevingsdrang, voortplanting, het bewaken van eigen territorium en jagen op voedsel. Deze aandriften worden
gedeeld met het dierenrijk. Als deze aandriften zich 'scheef' vermengen met de rede, kan de mens ook morbide trekjes krijgen.
Als het verstand verlicht wordt, vaak versneld door inspanning van het individu zelf, bestaat de mogelijkheid om deze ‘dierlijke’
aandriften te beteugelen. De emoties worden verfijnd in hogere aspiraties en het intellect wordt verlicht door de Geest - de
innerlijke vonk van Liefde en Wijsheid - die ieder mens in potentie met zich meedraagt. De lage aandriften worden omgezet in
edele kwaliteiten. Naarmate de mens deze vermogens in het dagelijks leven toepast, ontstaat er cultuur.
Iedere cultuur heeft gedurende een bepaald tijdvak zijn (religieuze, kunstzinnige en wetenschappelijke) creaties
voortgebracht. Hieraan ontleent het volk zijn identiteit en status. Doch iedere cultuur, hoe fraai deze ook mag zijn, kan weer ten
onder gaan - of zelfs verdwijnen - door het ongecultiveerde (onverlichte) deel in de mens. Zo ontstaan de oorlogen en verval.
Want een cultuur kan de mens een materiele bedding bieden, en een gevoel van bescherming geven, maar zij kan geen wijsheid
noch verlichting brengen. Wijsheid komt voort uit levenservaring en bezinning. Gaandeweg komen mensen tot inkeer en verwordt
hun (on)geloof tot het innerlijk weten.
-------------------
[* diverse bronnen]
